Rodzina, wolontariat i ruch sprzyjają odporności psychicznej – badanie

Wspólne weekendowe zajęcia z rodziną, wolontariat i regularny ruch wiążą się z większą odpornością psychiczną – wynika z jednego z największych dotychczas badań na ten temat. Naukowcy z Uniwersytetu Hongkongu przeanalizowali dane ponad 26 tysięcy mieszkańców i wskazali 35 czynników powiązanych z radzeniem sobie z trudnościami.

Jak przeprowadzono badanie

Odporność psychiczna to zdolność do zachowania lub odzyskania zdrowia psychicznego w obliczu przeciwności losu. Autorzy zwracają uwagę, że mimo coraz lepszego dostępu do skutecznych terapii liczba osób z zaburzeniami związanymi ze stresem, takimi jak depresja czy PTSD, na świecie nie maleje. Leczenie pomaga tym, którzy już zachorowali, ale nie wystarcza, by zapobiegać nowym przypadkom. Dlatego warto wiedzieć, co tę odporność buduje.

Dotychczasowe prace badały zwykle pojedyncze czynniki i opierały się głównie na populacjach zachodnich. Tym razem badacze skorzystali z danych z długoterminowego badania populacyjnego FAMILY Cohort. Objęli nimi 26 210 osób w wieku co najmniej 15 lat i sprawdzili aż 208 potencjalnych czynników z obszaru życia osobistego, rodzinnego, społecznego i stylu życia. Nie wybierali ich z góry – przesiali wszystkie dostępne zmienne, a wyniki poddali korektom statystycznym i walidacji wewnętrznej, co ograniczyło ryzyko fałszywych trafień. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Mental Health”.

Co wiąże się z większą odopornością na kryzysy

Ostatecznie wyłoniono 35 potwierdzonych czynników z siedmiu obszarów: zdrowia psychicznego i fizycznego, szczęścia i zadowolenia z życia, poczucia sensu (np. praktyki religijne), cech charakteru (np. wolontariat), bliskich relacji, stabilności finansowej i materialnej (np. dostęp do ubezpieczenia zdrowotnego) oraz zachowań zdrowotnych.

Wiele z nich dotyczy zwykłej codzienności:

• aktywne zajęcia z rodziną w weekendy – ćwiczenia, zakupy, gry, wspólne posiłki i rozmowy – wiązały się z większą odpornością w czasie;
• zajęcia bierne nie wykazywały istotnego związku;
• wolontariat w minionym roku, aktywność fizyczna na poziomie zalecanym przez WHO i harmonijne relacje w rodzinie także szły w parze z lepszą odpornością.

Zależności różniły się w zależności od płci i wieku. Zgodność w rodzinie i dostęp do ubezpieczenia medycznego silniej łączyły się z odpornością u kobiet, a aktywność fizyczna i zaangażowanie religijne – u mężczyzn. Pozytywne powiązania były wyraźniejsze u osób po 60. roku życia niż u młodych w wieku 15–24 lat, ale u seniorów mocniej zaznaczał się też negatywny wpływ chorób przewlekłych.

Ważne zastrzeżenia i znaczenie praktyczne

To badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi związku przyczynowego. Kierujący zespołem dr Michael Ni Yuxuan podkreślił: „Wiele predyktorów odporności psychicznej w Hongkongu jest zgodnych z wynikami z kontekstu zachodniego”. Autorzy planują sprawdzić, czy działania skierowane na te czynniki rzeczywiście wzmacniają odporność.

Dla polskiego czytelnika to przede wszystkim wskazówka, a nie gotowa recepta: dane pochodzą z Hongkongu i nie dotyczą bezpośrednio Polski ani Unii Europejskiej. Warto jednak zauważyć, że wnioski są spójne z zaleceniami, które znamy z profilaktyki zdrowotnej – ruch zgodny z normami WHO, dobre relacje i angażowanie się w życie wspólnoty. Nie zastąpią one leczenia, gdy ktoś go potrzebuje.

Badacze zwracają też uwagę, że odporność psychiczna nie jest wyłącznie osobistą cechą. Jak wskazała dr Karmel Choi z Harvard Medical School, kształtują ją także zasoby społeczne i strukturalne wokół nas. W praktyce oznacza to, że ważną rolę mogą odgrywać usługi zdrowia publicznego, wsparcie lokalnych społeczności i organizacje pozarządowe, a nie tylko indywidualne starania.

Źródło: Medical Xpress – „Family activities, volunteering and exercise show links to greater psychological resilience, study finds”